Karşılıksız çekte hapis cezası, 2016 yılında Çek Kanunu’nda yapılan yeni düzenlemeler doğrultusunda sıklıkla karşımıza çıkmaktadır. Ticari hayatta da diğer kambiyo senetlerine göre daha fazla kullanılan çek, düzenleme yerine göre farklı sürelerde bankalara ibraz edilebilmekte, ancak çekin karşılığının bulunmadığı durumlarda alacaklı icra takibinin dışında farklı hukuki yollara da başvurabilmektedir.

Bu kapsamda çekin ödenmediği durumlarda alacaklı karşılıksız çekte hapis cezası yoluna başvurabilmektedir.

Karşılıksız çekte hapis cezasının şartları nelerdir?

Karşılıksız çekte cezai sorumluluğu oluşabilmesi için aşağıda yer verilen şartların tamamına dikkat edilmesi gerekmektedir.

Çekin vadesi gelmiş olmalıdır.

Çek düzenleme tarihine göre bankaya ibraz edilen bir kambiyo senedi türüdür. Bu kapsamda normal şartlar altında çekte vade yoktur. Ancak ticari hayatta esnaf ve tacirlerin çekte vadeyi sıklıkla kullandığı görülmektedir. Bu kapsamda Çek Kanunu’nun 5. maddesinde de çekte vade benimsenmiş olup, karşılıksız çekte hapis cezası suçunun oluşabilmesi için çekin vadesi gelmiş olmalıdır.

Çek süresi içinde bankaya ibraz edilmelidir.

Bir çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün; düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir.

Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay ve ayrı kıtalarda ise üç ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Bu bakımdan, bir Avrupa ülkesinde düzenlenip de Akdenize sahili bulunan bir ülkede ödenecek olan ve aynı şekilde Akdenize sahili olan bir ülkede düzenlenip bir Avrupa ülkesinde ödenmesi gereken çekler aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır.

Bu süreler, çekte yazılı olan düzenleme tarihinin ertesi gün başlar.

Çekin karşılıksız olduğu ilgili banka tarafından tescil edilmelidir

Vadesi gelen çek süresi içerisinde bankaya ibraz edildiğinde karşlığı bulunmadığı durumlar söz konusu olabilmektedir. Bu gibi durumlarda banka tarafından çekin arkasına karşılıksızdır ibaresi eklenmelidir.

Çeke sahip olan kişi yasal süreler içerisinde şikayette bulunmalıdır.

Karşılıksız çek suçunda şikayet çek sahibi tarafından yapılmalıdır. Çek sahibi kişi çekin karşılıksız çıktığını öğrenmesinden itibaren 3 ay ve her durumda 1 yıllık süre içerisinde şikayette bulunmalıdır.

Karşılıksız çek şikayeti nereye yapılır?

Karşılıksız çek şikayetinin icra mahkemesine yapılması gerekmektedir. Ancak hangi icra mahkemesinin yetkili olduğu hususunda çeşitli durumlar söz konusu olduğundan bu konuda bir icra hukuku uzmanına başvurulması gerekmektedir.

Karşılıksız çek düzenlemenin cezası nedir?

Karşılıksız çek düzenleyen kişi hakkında, her bir çekle ilgili olarak, binbeşyüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Ancak, hükmedilecek adli para cezası; çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına; bu yasağın bulunması hâlinde, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının devamına hükmeder. Yargılama sırasında da resen mahkeme tarafından koruma tedbiri olarak çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi, bu tüzel kişi adına çek keşide edenler ve karşılıksız çekin bir sermaye şirketi adına düzenlenmesi durumunda ayrıca yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri hakkında uygulanır. Koruma tedbiri olarak verilen çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararlarına karşı yapılan itirazlar bakımından 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 353 üncü maddesinin birinci fıkrası hükmü uygulanır. Bu suçtan dolayı açılan davalar icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun 347, 349, 350, 351, 352 ve 353 üncü maddelerinde düzenlenen yargılama usulüne ilişkin hükümler uygulanır.

Karşılıksız çekte adli para cezası ödenmezse ne olur?

Mahkeme tarafından verilen adli para cezalarının ödenmemesi durumunda, bu ceza, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 106 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Karşılıksız çekte sorumluluk nasıl belirlenir?

Çek hesabı sahibi gerçek kişi, kendisi adına çek düzenlemek üzere bir başkasını temsilci veya vekil olarak tayin edemez. Gerçek kişinin temsilcisi veya vekili olarak çek düzenlenmesi hâlinde, bu çekten dolayı hukukî ve cezai sorumluluk çek hesabı sahibine aittir.

Çek hesabı sahibinin tüzel kişi olması hâlinde ise, bu tüzel kişinin mali işlerini yürütmekle görevlendirilen yönetim organının üyesi, böyle bir belirleme yapılmamışsa yönetim organını oluşturan gerçek kişi veya kişiler, çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlüdür.

Yazı Sahibi : Bu yazı Yalçınkaya Hukuk ve Danışmanlık Web Sitesinden alınmıştır. Yazı için teşekkür ederiz.